Ko ispravlja dezinformacije – i zašto to nije dovoljno?

Demanti je javno iznesena ispravka ili osporavanje netačne, nepotpune ili obmanjujuće informacije. Njegova svrha je da se tačno informiše javnost, zaštiti reputacija pojedinca ili institucije i spriječi dalje širenje dezinformacija.

Nalazi predstavljeni u informativnoj brošuri o borbi protiv dezinformacija “Iza naslova” zasnovani su na kvalitativnom monitoringu javno dostupnih medijskih sadržaja i objava na društvenim mrežama tokom 2025. godine. Indikator korekcija pokazuje veoma ograničen samokorektivni kapacitet ekosistema: 6/36 slučajeva (16.7%) je označeno kao demantovano, uz dodatnih 3/36 (8.3%) djelimično demantovana, dok 27/36 (75.0%) nema zabilježen demanti.

Većina portala se radije odluči za brisanje ili zadržavanje spornog sadržaja, dok nijedan slučaj ispravke prvobitnih navoda nije zabilježen na društvenim mrežama. Ovo najvjerovatnije proizilazi iz različitih regulatornih okvira koji skoro pa u potpunosti oslobađaju odgovornosti za plasiranje dezinformacija.

Korektivni faktor na društvenim mrežama pruža saradnje između velikih online platformi poput Facebook-a i Instagram-a i fact-checking platformi, u okviru kojih platforme smanjuju vidljivost i jasno označavaju informaciju kao dezinformaciju ako fact-check dokaže njen karakter.

Iako određeni mediji formalno ispravljaju netačne navode nakon fact-check platforme ukažu na greške, ovaj process ne potvrđuje njihovu samokorektivnost. Naprotiv, većina demantija objavljuje se tek nakon spoljnog pritiska i obaveze da se postupi po etičkim pravilima, a ne kao rezultat unutrašnje uredničke odgovornosti.

U kvalitativnom smislu, analiza pokazuje da se demantiji često koriste kao retorički alat: umjesto neutralnog ispravka, oni sadrže ironiju, relativizaciju odgovornosti i dodatne političke kvalifikacije, čime pojačavaju polarizaciju umjesto da je smanjuju.

Projekat “Beyond the Headline: Youth AgainstDisinformation” realizuje MOACG uz finansijsku podršku Evropske unije i SEE Check mreže. Sadržaj je isključiva odgovornost Mreže za omladinski aktivizam Crne Gore i ne odražava nužno stavove Evropske unije ili SEE Check mreže.